İletişim
0312 4290000

AUÇ Yolları?

Alternatif Uyuşmazlık Çözümü Nedir?

Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (AUÇ), İngilizce Alternative Dispute Resolution (ADR) ‘ın çevirisidir. Uyuşmazlıkların mahkeme dışında çözüm yollarıyla etkin, hızlı ve daha düşük maliyetle çözüme kavuşturulması için düşünülen ADR yolları, aslında mahkeme yargısına bir alternatif değil, makul bir seçenek ve tamamlayıcıdır. Günümüzde ADR’nin A’sının amicable (dostane), appropriate (uygun) , accepted (kabul edilmiş) , olarak ifade edilmeye başlanması gelişimindeki süreci anlatmada yardımcı olacaktır.

Tahkim, arabuluculuk, uzlaşma, ön tarafsız değerlendirme, olay saptanması (fact finding), kısa yargılama, med-arb, sulh, müzakere gibi çoğunluğu iyi bilinen ADR yollarından bahsetmek mümkündür. Tamamında gönüllülük ilksini esas olduğu bu yolların en iyi bilinenlerin kısa tanımlarını yapmak gerekirse:

Tahkim

Taraflar arasında çıkan uyuşmazlıkların devletin resmi yargı organları yerine, kendileri tarafından belirlenen hakemlerce çözümlenmesidir. Tarafların tahkime gitme iradesi, uyuşmazlık çıkmadan veya çıktıktan sonra aralarında yaptıkları tahkim anlaşmasına dayanır. Tahkim aslında bir özel hukuk kavramı olmasına rağmen 1999 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliğiyle İdare Hukukunda da uygulanmaya başlanmıştır.

Türk hukukuna göre, uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi için, uyuşmazlık konusunun tahkime elverişli olması gerekir. Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri konuda tahkime gidilemez. Örneğin, bir boşanma davası tahkim yoluyla çözülemez. Tahkim iç tahkim ve uluslararası tahkim olarak ikiye ayrılmaktadır. Eğer bir ilişkide hiçbir yabancı unsur yoksa böyle bir ilişkiden kaynaklanan uyuşmazlıklar için uluslararası tahkime gidilemez.

Arabuluculuk

Arabuluculuk esnek ve etkili bir ADR yolu olarak iş yaşamı, aile, okul ve hatta milletler arası uyuşmazlıklarda uyuşmazlığın taraflarınca tercih edilen bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Bir uyuşmazlığın tarafları, kendi istekleriyle ya da bir mahkemenin önerisi ile ihtilaflarını arabuluculuk ile çözmeye karar veren taraflar, uyuşmazlık konusunu arabulucuya ileterek, tarafsız, önyargıdan uzak bir arabulucu eşliğinde, uyuşmazlık konusunu tartışarak, kendileri için en iyi çözümü, yine kendi hayal güçleri ve hukuk kurallarıyla sınırlanabilecek özgürlükte çözüme ulaştırma imkânı bulurlar.

Arabulucu tarafları yönlendirmez, tavsiyede bulunmaz, hâkim ya da hakem gibi karar vermez. Arabulucu sadece tarafların birbirlerini daha iyi anlamalarını sağlayacak ama yönlendirici olmayan sorular yöneltir. Arabuluculuk müzakereleri aksi kararlaştırılmadıkça gizlidir, ne taraflarca ne de arabulucu tarafından açıklanabilir. Arabuluculuk sürecinin anlaşmazlık ile sonuçlanması halinde, müzakerede elde edilen bilgi ve belgeler, daha sonra açılması muhtemel bir davada taraflarca delil olarak kullanılamaz.

Uzlaşma

Uzlaşma (conciliation), bağımsız ve objektif üçüncü bir kişinin, uyuşmazlığın taraflarına, olayın özelliklerine göre şekillenecek çeşitli çözüm önerileri sunup; onların bu çözüm önerilerini müzakere etmesini ve sunulan çözüm önerilerinden birisinde anlaşmalarını hedefleyen bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Uzlaştırıcı, sürecin işleyişinde ve sonucun elde edilmesinde arabulucuya göre daha etkindir. Uzlaştırmacının asli işlevi, tarafların menfaatlerinin korunmasını sağlayan ve hedefleyen çözümler katalogu üretip sunmaktır. Arabuluculuğun aksine uzlaşmada hakkı ve haklılığı temel alır; geleceği değil, daha ziyade geçmişteki durumu gözetir. Uzlaşma arabuluculuğa göre daha az esnek ve daha çok hukuk kurallarının gölgesi altındadır. Arabuluculuk, tarafsız üçüncü kişinin becerisi ve ile taraflar arasındaki farklılıkların ortadan kaldırılmasına yönelik bir süreç olduğu halde; uzlaşma, ortaya bir karar çıkartılmasını hedefleyen daha statik ve daha kuralcı bir süreçtir. Türk hukukunda uzlaşmanın en tipik örnekleri, Ceza Muhakemesi Kanununda (m. 253, 254) ve Avukatlık Kanununda (m.35/A) ortaya çıkmaktadır.

Müzakere

Müzakere, tarafların, üçüncü bir kişinin herhangi bir yardım veya desteğini görmeden, gerekirse avukatlarıyla birlikte karşılıklı görüşüp, fikir alış-verişinde bulunmak ve anlaşmaya varmalarını hedefleyen en klasik alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Müzakere yönteminde taraflar birbirlerinden menfaatlerini elde etmeye veya diğer tarafın kendi istedikleri gibi davranmasını sağlamaya çalışırlar. Bilinen bütün ADR yollarının temelinde müzakere vardır ve çoğu kez ilk başvurulan ADR yoludur.

Med- Arb

Arabuluculuk ve tahkim yöntemlerinin bir birleşimi olan med-arb (mediation – arbitration) yönteminde genellikle hızlı çözüme kavuşması istenen uyuşmazlıklarda, taraflar bir yandan arabuluculuk yöntemiyle uyuşmazlıklarını çözmeye çalışırken bir yandan da hakem(ler), dosya üzerinde uyuşmazlığın çözümüne ilişkin bir karar verirler. Eğer taraflar arabuluculuk yöntemiyle kendi çözümlerini üretemezlerse, hakem(ler)’in daha önce verdiği kararın bulunduğu zarfı açarak bu karara razı olurlar.

Tarafsız Ön Değerlendirme

Tarafların, uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması için nasıl bir yol izlenmesi gerektiği konusunda karar almak amacıyla, daha işin başında, uyuşmazlığın oluşumu, gelişimi ve bundan sonra kaydedeceği seyir hakkında, objektif, bağımsız ve deneyimli üçüncü bir kişi aracılığıyla bilgilendirilmesini öngören alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemine verilen addır.

Vakıaların Saptanması Yöntemi

Vakıaların saptanması, uyuşmazlığın tanımlanıp somutlaştırılması; özellikle uyuşmazlığın temelini teşkil eden maddi olguların, tarafların üzerinde mutabakata varmış oldukları tarafsız, bağımsız, deneyimli ve çoğunlukla uzman kimliği bulunan üçüncü bir kişi aracılığıyla açıklığa kavuşturulmasını hedefleyen bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.